السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
528
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
پيروى نمود يا نه ؛ مسألهاى است كه در ميان مفسرين و دانشمندان تفسير و حديث ، بسيار مورد اختلاف است و به نظر ما اينگونه روايات در تفسير قرآن ، قابل اعتماد و تبعيت است و مفسر مىتواند در مسيرش به آنها استناد كند زيرا اقتضاى حجيت و اعتبار ، همين است . تفسير قرآن با خبر واحد گفتيم : خبر واحد موثق - خبرى كه شرايط حجيّت و اعتبار را داراست - در تفسير قرآن نيز حجيّت دارد و مىتوان قرآن را با اين گونه اخبار و روايات تفسير نمود ولى گروهى در اين مورد ، اشكالى دارند كه توضيح آن بدين قرار است : مىگويند : معناى اعتبار و حجيتى كه براى خبر واحد و يا به دلايل ظنى ديگر ثابت شده است ، اين است كه در صورت عدم اطلاع از واقع ، به آن خبر واحد و يا دليل ظنى ديگر ترتيب اثر داده شود و از آن پيروى گردد ، به همان گونه كه از خود واقع در صورت شناختن آن پيروى مىشود . اين گونه ترتيب اثر دادن به روايت ظنى ، در صورتى صحيح است كه مفهوم آن حكم شرعى باشد و يا به موضوعى دلالت كند كه داراى حكم شرعى است زيرا در احكام شرعى ، انسان در صورت عدم اطلاع از حكم واقعى به ظاهر مكلف است و بايد طبق آنچه از دلايل ظنى ظاهر مىشود ، عمل كند ! اين است معنى و شرط حجيّت و ترتيب اثر دادن به مفهوم روايت ، ولى اين شرط گاهى در روايتى كه از معصوم ( ع ) دربارهء تفسير نقل گرديده است ، موجود نيست چون روايات تفسيرى غالبا مربوط به غير احكام شرعى است ، مانند رواياتى كه در تفسير آيات قصص و سرگذشت ملل و اقوام گذشته و يا در تفسير آيات اصول و عقايد و امثال آن آمده است ، پس دلايل حجيّت و اعتبار خبر واحد نمىتواند شامل تمام اخبار تفسيرى گردد و اعتبار همهء آنها را تثبيت كند . اين بود خلاصه اشكالى كه در اعتبار روايات غير قطعى تفسيرى وجود دارد ولى اين اشكال به نظر ما بسيار سست و مخالف تحقيق است زيرا در مباحث « علم اصول » ثابت شده كه معناى اعتبار علايم و امارات كه به طور ظنى و احتمالى ، واقع را به ما ارائه و نشان مىدهند ، اين است كه آن علايم شرعا و طبق نظر شارع به جاى دلايل علمى و يقينآور به كار مىرود . ظن به واقع و واقعيابى احتمالى كه از آنها استفاده مىشود ، جانشين قطع و يقينى است كه از دلايل علمى به دست مىآيد . ( 1 ) - با اين حساب ، در هر موردى كه از دلايل علمى پيروى مىشود ، از اين گونه علايم و دلايل ظنى كه شرعا معتبر مىباشد ، مىتوان تبعيت كرد و خبر واحد معتبر هم يكى از همان دلايل ظنى معتبر